De kostbare spiegel

De Kostbare Spiegel – Samadhi

van Tung-shan Liang-jie (China, 807 – 869)
Vertaling: Hakuun Barnhard

De Boeddha’s en Stamhouders hebben de dharma van ‘Dit – zoals het is’

rechtstreeks aan ons doorgegeven.

Nu heb je haar,

bescherm haar goed.

 

Als je sneeuw in een zilveren schaal,

of een zilverreiger verhult in het maanlicht,

met elkaar vergelijkt, zie je dat ze niet identiek zijn.

Als je ze met rust laat,

vormen ze een geheel.

 

Alles dat verschijnt heeft betekenis,

die niet gebonden is aan woorden.

Probeer die te grijpen en je raakt verstrikt,

Ontkent die en je raakt in vertwijfeling.

 

Je er naar toe keren of je er van wegkeren werkt geen van beiden.

omdat het de juiste relatie mist met Dat wat Is.

Als je het in mooie woorden uitdrukt,

kleur je Dat wat Is meteen.

 

Midden in de nacht is Het helder en licht

maar in het daglicht kan je Het niet zien.

Het functioneert als een kompas voor alle wezens,

en bevrijdt van lijden wanneer je je er naar richt.

 

Alhoewel er niets opzettelijk wordt gedaan,

wordt er wel iets uitgedrukt.

Wanneer je je in een juweel weerspiegeld vindt,

omvatten spiegelbeeld en wezen elkaar.

Jij bent niet het beeld,

het juweel [met beeld] toont waarlijk wat jij bent.

 

De spiegel is als een pasgeboren baby met zijn vijf zintuigen,

hij komt niet hier, gaat niet weg noch blijft.

Hij babbelt maar heeft geen woorden.

Uiteindelijk begrijpen we niets

want de woorden hebben nog geen specifieke betekenis.

 

De spiegel is als schizandra (of ijs), dat vijf smaken heeft,

of als de diamantenscepter met vijf tanden2.

Alle verschijnselen worden gedragen in zuiver gewaarzijn

Er is geen muziek zonder instrument.

 

Dring door tot de Bron en bewandel de paden.

Bestrijk het gebied en maak gebruik van de wegen.

Wanneer de scheiding tussen land en pad vervaagt, is dat gunstig;

werk dit niet tegen!

 

Het is van nature werkelijk én subtiel

en staat los van illusie en verlichting.

Kalm verheldert het

tijden van oorzaak en gevolg.

 

Het is zo klein dat het past waar geen ruimte is

en zo groot dat het iedere begrenzing overschrijdt.

Wijk er een haartje van af

en je bent er niet mee in harmonie.

 

Nu is er plotselinge en geleidelijke verlichting

en definiëren we leerstellingen en beoefening.

Wanneer die eenmaal zijn verwoord,

worden ze de maatstaf van beoefening.

Leerstellingen en beoefening, vergeten en vergaan,

tijdloze waarheid stroomt eeuwig door.

 

De oude wijzen hadden mededogen met hen,

die zoals een vastgeketend paard of als een rat in een val,

uiterlijk beheerst maar innerlijk onrustig zijn,

en reikten hen de Dharma aan.

 

Als gevolg van hun verwarde staat van denken

zien zij zwart aan voor wit.

Maar wanneer het verwarde denken tot een einde komt

is de stille accepterende geest vanzelf aanwezig.

 

Als je je bij de oude wijzen voegen wilt,

bezin je dan op de wegen van weleer.

Zo was er één die op weg naar de verlichting

tien eonen naar een boom zat te staren,

net als een kreupele tijger of een mank paard.

 

 

Maar omdat we ons minderwaardig voelen

reiken we naar kostbaar meubilair en dure kleding;

omdat we bang zijn of verwonderd

zien we zwarte schimmen of een witte os3.

 

De boogschutter Yi4 raakte met zijn vaardigheid

zijn doel op honderd meter afstand.

Maar als twee pijlen elkaar treffen op de punt

wat heeft dat te maken met geleerde vaardigheid?

 

Wanneer de houten man gaat zingen

begint een stenen vrouw te dansen.

Dit kan je niet bereiken via voelen of denken.

Waarom dan al die moeite het uit te werken?

 

Een minister dient zijn vorst,

een kind gehoorzaamt zijn ouder.

Niet volgen tast de ouderband aan,

niet dienen en er komt geen raad.

 

Als je dit onopvallende innerlijke werk doet

lijk je misschien een saaie dwaas.

Maar als je er in volharden kan

ben je een meester onder meesters.

 

1)  Dharma – hier; de waarheid en de lering ervan. het woord Dharma betekent tevens: de boeddhistische leer; de waarheid van het bestaan; verschijnsel(en), stoffelijk, geestelijk of spiritueel.

2)  Diamantenscepter (vajrascepter) – symbool van het onverwoestbare; deze scepter heeft vijf takken, één in het midden en vier daarom heen. De middelste staat voor het wezenlijke vormloze, de vier voor alle verschijningsvormen in de vier windrichtingen

 

3)  Het Chinese karakter in de tekst dat hier vertaald is met ‘zwarte schimmen’ betekent letterlijk ‘een slaaf van donkere kleur’ of ‘een wilde kat’. De wilde kat in Zen staat symbool voor de ongeoefende geest. Dit in tegenstelling tot de ‘witte os’ die de Boeddhageest symboliseert. Beide betekenissen zijn hier van toepassing.  De auteur wijst hier naar wat bewonderd en afgekeurd wordt. Om de betekenis van deze regel duidelijk te krijgen is hier voor ‘ zwarte schimmen’ gekozen.

4) Boogschutter Yi – een Chinese boogschutter, Hou Yi, die bekend stond dat hij van grote afstand een opdwarrelend blaadje met een pijl kon raken.